Juryrapport
Juryrapport Literatuurprijs Zeist 2026
De lange en kronkelige weg
Over de wedstrijd
Om de twee jaar organiseert de Stichting Literaire Activiteiten Zeist (kortweg Literair Zeist) een literaire schrijfwedstrijd. Beurtelings gaat het daarbij om gedichten en korte verhalen. Voor de editie van 2026 werden dichters uitgedaagd gedichten in te sturen. Er was geen thema of onderwerp, maar er was wel een grens voor de lengte van de gedichten en de breedte van de regels. Er zijn dichters die zoveel inspiratie optrommelen dat ze welke begrenzing dan ook in de wind móeten slaan. Zij kregen hun aanvankelijke inzending terug, met de vraag deze aan te passen aan het reglement.
Dat had geen invloed op het uiteindelijk resultaat. Deze open, landelijk uitgezette wedstrijd leidde tot maar liefst 350 – voor de jury geanonimiseerde – inzendingen. Een absoluut nieuw record, 350! Die torenhoge stapel bezorgde de jury én secretaris veel overwerk. De juryleden beloofden dat ze op z’n minst alle gedichten gingen lezen.
Voor de tweede keer kwamen er inzendingen uit alle twaalf provincies. 299 uit Nederland, 42 uit België, Spanje 2 en 1 uit Zwitserland, Thailand, Frankrijk en Duitsland. Het gaat hier over 198 vrouwen, 151 mannen en 1 onbekend. De oudste deelnemer stamt uit 1933 en de jongste is van 2013.
Waar gingen de gedichten over? Welk tijdsbeeld klopt op de deur? Een groot thema lijkt alles wat zich afspeelt op familieniveau. Grootouders, ouders, kinderen, partners en aanhang. Lang leve de eigen invulling van de eigen bubbel. Ook wordt maatschappelijke betrokkenheid onder woorden gebracht, waardoor poëzie iets pamfletterigs krijgt. Want het moet allemaal wel gezegd. Overgeleverd zijn aan gevorderde leeftijd en ongemak. Dat is helemaal niks ergs. De grote boze buitenwereld – lees : het kwaad – legt het af tegen het kleine, private, de eigen omgeving, tot in de keuken, woonkamer, slaapkamer, wieg en graf.
Waar heeft de jury bij het beoordelen van de gedichten vooral naar gekeken ? Lang verhaal kort ? De jury keek naar authenticiteit, originaliteit en eerlijkheid. Taal is tot alles in staat, maar het moet wel kloppen. De jury wilde verrast én geraakt worden; meegenomen in de maalstroom in het hoofd en die computer van de dichter. Bij sommige gedichten leek medewerking van AI te bespeuren. Of dichters hadden een workshop ‘gedichten schrijven’ gevolgd. Hoe bouw je een gedicht op; waar gebruik je witregels/strofen, is er een kop en een staart, hoe werkt herhaling, mag het rijmen, is er een ijzersterke slotzin. Iedereen zette het beste beentje voor !
Over de Eervolle vermelding en de drie prijzen
In zo’n toren van gedichten zitten ongetwijfeld geschikte gedichten die bekroond mogen worden. Het zijn alleen de drie juryleden die daarvoor keuzes maken. En de jury is zich ervan bewust dat een andere jury tot andere keuzes zou zijn gekomen.
Eervolle vermelding
Daarvan is er één bij de 2026-editie van de Literatuurprijs Zeist. Het gedicht kwam bij alle drie de juryleden in het lijstje favorieten. Dat is een mirakel. In de stapel kwamen er tien dubbelingen. Dat mag al bijzonder worden genoemd. Uit 350 inzendingen op drie lijstjes terecht komen is uniek. Het is de slotzin waar de jury als een blok voor viel: maar dat het licht niet meer weet hoe het moet vallen. De enige Eervolle vermelding is voor het gedicht Wat er nog is van Haike Bergman.
Derde prijs
Het is een reis, geen zoektocht, in een ander land overzee. Het klimaat dat heerst en waakt over. . . het klimaat. Met drie zusters groen en grijs in een vallei. De omstandigheden bepalen de situatie en gebeurtenissen. Kleuren en geuren dringen zich op. Er is de roep om macht. De dichter krijgt het allemaal in het vizier. Hij schikt bossen indrukken en ervaringen in een klassiek sonnet naar eigen smaak. Een overweldigend sfeergedicht waar mens en dier hun plaats nog weten. Raden? De lokale VVV zou er een moord voor doen: het gedicht Schotland van Aart de Waal.
Tweede prijs
Het wedstrijdreglement wil dat de inzendingen in het Nederlands zijn geschreven. Logisch. Maar als het gedicht vraagt : blaas As Time Goes By op je sax, wat dan? Dan strijkt de jury, net als de dichter, over haar hart. Time goes inmiddels gewoon door. Het gedicht fluistert een lievelingsliedje in je oor terwijl de dichter de slingers ophangt in de vormgeving. Te veel spaties tussen de woorden. Geen punten of komma’s en alleen hoofdletters voor de eigennamen. Verder markeert het gedicht de ideale plek voor de liefde: een hotelkamer voor één nacht met uitzicht op ons huis. Het is jazzy, het swingt en de vormgeving doet erg mee, als boemboem paukeslag bij Paul van Ostaijen.
De tweede prijs is voor het gedicht nu doen lief, nu het nog kan van Margriet van Bebber.
Eerste prijs
Het gaat om focus en perspectief. De wereld mag dan zo’n beetje in brand staan, dit gedicht dwingt dat op dit moment te negeren. Richt de focus op het ogenschijnlijk onbeduidende tafereel. Twee meiden, onderweg terug van het voetballen, gespot door de filmcamera van papa, de dichter. De dichter kan blijkbaar een aardig balletje trappen. Losjes de bal aan de voet. Losjes bij elke stap een woord. Het woord bij de daad. Vastleggen nu, want wie weet hoe de toestand over tien jaar is. Dan is er hard bewijs dat zij hier bestonden. Perspectief komt vanzelf, als de doelen en de deadline eenmaal zijn gehaald. . . of niet. De eerste prijs is voor het gedicht Het voetballen van de dichter van Paul van Leeuwenkamp.
Tot slot, om te beginnen
De jury feliciteert de dichters van harte met hun publicatie in de bundel, de eervolle vermelding, of hun prijs. De bundel heeft als titel Poëzie ligt voor het grijpen rechtstreeks uit het slot van het gedicht Landweggetje van de dichter Dirk van Nimwegen. De lezers wordt veel leesplezier gewenst met dit veelkleurig palet aan poëzie.
Als juryleden traden op:
Fred Penninga (juryvoorzitter, adviseur Literair Zeist, schrijver begeleidende teksten en het juryrapport)
Hester Eymers (afgevaardigd lid van de Vereniging TAALPODIUM)
Pauline Pisa (stadsdichter Zeist)
met dank aan Ton Stok (jurysecretaris).
De gedichten van bovenvermelde vier dichters zijn opgenomen in de bundel, daarnaast werden nog 26 andere gedichten geselecteerd voor de bundel:
- Joyce Adema-Smid - Voor de goede lezer
- Ilja Alberts - De hele dag
- Karen de Boer - Wortels
- Jorinde Bosma - Parkeerrecht
- Rick Dereeper - De tuin van toen
- Henk Eggersman - Stolpersteinen
- Diet Groothuis - Vakantie
- Steven van der Heyden - Moeders in Gaza
- Wieland Heymans - Noem me dan zeeman
- Laurens Hoevenaren - Laatste blik
- Joost Hontelez - Hippocampus
- Anke Kampschreur - Elk uur
- Harry J.M. Kleinhoven - Coup de grâce
- Cecile Koops - Gebeitelde herinnering
- Wendelmoet Kuipers - Onzichtbaar tekenen
- Kees Kuijper - De engel van de Intratuin
- Nanny Luijsterburg - Te veel
- Parisa Mehran - Migratie
- Dirk van Nimwegen - Landweggetje
- Cees Noordhoek - Eerste snede
- Elsbeth van Orsouw - Vader
- Jelle Pieters - De metgezel
- Marco Starmans - Babel
- Dirk Straaijer - Leven
- Dick van Welzen - Mijn ouders
- Lora de Witte - Groene loot
